Сүүлийн 20 жилийн хугацаанд монгол хүний амьдралын хэв маяг өөрчлөгдөн хүн амын нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөн нэмэгдэж байна. Үүний зэрэгцээ хоол хүнсний нэр төрөл, бүтэц өөрчлөгдөж байгаатай холбоотой бодисын солилцооны эмгэг нэмэгдэх хандлагатай болсон. Олон хүчин зүйлийн нөлөөгөөр бөөр шээсний замд чулуу үүсдэг байна. Мөн 2008-2009 онд УАТ-д хэвтэн эмчлүүлэгчдийн 21% бөөр шээсний замын чулуу оноштой эмчилгээ хийлгэж байсан бол 2019 оны байдлаар 41% болсон байна. Насны бүтцээр нь үзэхэд 90% нь хөдөлмөрийн идэвхтэй насны хүмүүс байжээ. 2011 онд хийсэн судалгаагаар эмэгтэйчүүд бөөр, шээсний замын чулуугаар давамгай өвчилж байсан. Арван жилийн өмнө бүс нутгаар нь судалж үзэхэд 58,1% Улаанбаатар хот, 25,6% Сэлэнгэ, Хэнтий, Дорнод, Булган, Дархан-Уул зэрэг хүн амын төвлөрөлтэй орон нутагт илүү тохиолдож байна. Бөөр шээсний замд чулуутай гэж оношлогдсон хүмүүсийн 85% нь мэс засал эмчилгээ хийлгэдэг бөгөөд дурангийн хагалгааны эзлэх хувь 2012 онд 78%, 2017 онд 88%, 2020 онд 96% болж өссөн байна

Монгол Улсын Эрүүл мэндийн яамнаас COVID-19-ээс хамгаалах 4 төрлийн вакциныг яаралтай хэрэглэх зөвшөөрлийг олгосон бөгөөд үүнд Whole-virus inactivated vaccine BBIBP-CorV (Sinopharm, China), BNT162b2 (Pfizer/BioNTech, USA/Germany) ChAdOx1-nCoV-19 (Serum Institute, Indiaand SK-Bio, South Korea) болон Sputnik V, (Gamaleya Institute, Russia) багтана. Монголын нийт хүн амын 65 гаруй хувь буюу 2,254,570 хүн эхний тунг, 2,137,780 хүн BNT162b2, AZD1222, Sputnik V, эсвэл BBIBP-CorV-ийн хоёр тунг авсан байна. Вакцинжуулалтын дийлэнх нь BBIBP-CorV вакцинаар хийгдсэн. Хэдийгээр манай улсад COVID-19-ийн дархлаажуулалт өндөр байгаа ч халдварын тохиолдол мөн өндөр байна. SARS-CoV-2 вирусын шинэ хувилбарууд гарч ирсэн нь тохиолдлын өсөлтөд нөлөөлж буй хүчин зүйл гэж үзэж байна. 2021 оны зуны давалгааны шалтгаан нь SARS-CoV-2 альфа хувилбарын тархалттай холбоотой байх нь тогтоогдсон. Үүнээс гадна SARS-CoV-2-ий дельта хувилбар манай улсад долдугаар сарын эхээр илэрсэн. Бусад орны мэдээлэл, бодит байдалтай уялдуулан Эрүүл мэндийн яамнаас 2021 оны 8 дугаар сарын 27-ны өдрөөс эхлэн эрүүл мэндийн ажилтнууд болон бусад тэргүүн эгнээний ажилчдад нэмэлт дархлаажуулалт хийх шийдвэр гаргасан. Энэ шийдвэрийг 2021 оны 8-р сарын 30-ны өдрөөс эхлэн 55-аас дээш насны, хавсарсан өвчтэй эмзэг бүлгийн хүн амыг хамруулахаар сунгасан. Үүний дараа 2021 оны 9-р сарын 13-наас эхлэн 18-аас дээш насны бүх хүмүүст нэмэлт тунгийн вакциныг хийхээр болсон. Омикрон хувилбарыг баталгаажуулж, COVID-19-ийн батлагдсан тохиолдол нэмэгдсэний дараа 2021 оны 1-р сарын 07-ны өдрөөс эхлэн 18-аас дээш насны хүн бүрт COVID-19-ийн дөрөв дэх тун буюу хоёр дахь нэмэлт тунг зөвшөөрсөн. Аль ч насны бүлэг эсвэл зорилтот бүлэгт дархлаажуулалт нь сайн дураар хийгдсэн. Холимог нэмэлт тунгийн талаар зарим тоо баримтууд байдаг бөгөөд энэ нь гомолог хувилбартай харьцуулахад илүү сайн ажиллаж болохыг харуулж байна. Ялангуяа, аденовирүсийн вектор вакцин болон mРНХ-ийн нэмэлт тунг хослуулан судалжээ. Гэсэн хэдий ч идэвхгүйжүүлсэн вирусын вакциныг дангаар нь хийх эсвэл mРНХ-ийн нэмэлт тун хийх талаар мэдээлэл алга байна. Энэхүү судалгаа нь манай улсад хэрэглэгддэг COVID-19 вакцины дархлаа үүсгэгч чанарыг үнэлэх, SARS-CoV-2 халдварын эрт илрэлийг үнэлэх олон улсын судалгааны нэг хэсэг юм.

Засгийн газраас 2022 оны 5 дугаар сараас эхлэн нийт хүн амыг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэх үзлэг, оношилгоо, шинжилгээнд хамруулах шийдвэр гаргаж, гурав дахь жилдээ хэрэгжүүлж байна. Эрт илрүүлэг, үзлэг, оношилгоо, шинжилгээнд одоогийн байдлаар 1,549,479 хүн буюу нийт хүн амын 45.8 хувь нь хамрагдсанаас 62 хувьд нь өвчлөлийн сэжигтэй тохиолдол бүртгэгдэж, анх оношлогдсон хорт хавдрын 371 тохиолдол илэрсэн байна. Тус үзлэг, оношилгооноос гарсан үр дүн, өгөгдлийн санд тулгуурлан судалгаа, шинжилгээ хийх, нотолгоонд суурилсан бодлого боловсруулж, хэрэгжүүлэх, хүн амын дунд зонхилон тохиолдож байгаа өвчлөл, нас баралтыг бууруулахыг зорьж байна. Монгол Улсын Засгийн газраас цаашид эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх энэхүү арга хэмжээг “Эрт илрүүлэг 2.0” болгон шинэчилж, AI хиймэл оюун ухаан, орчин үеийн техник технологийн дэвшлийг нэвтрүүлэн үргэлжлүүлнэ.

Эрүүл мэндтэй холбоотой хуулиуд болон Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны 52 дугаар тогтоолоор баталсан “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого, “Монгол Улсын Засгийн газрын 2020-2024 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн хүрээнд хүн амыг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэх үзлэг, оношилгоонд хамруулах арга хэмжээг өргөжүүлэхээр тусгасан нь Дэлхийн тогтвортой хөгжлийн зорилт 3-д заасан “Бүх нийтийн эрүүл мэндийн хамралтад хүрэх”, ДЭМБ-ын “Хэнийг ч орхигдуулахгүй байх” зарчим, “Хүн төвтэй эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ” эрүүл мэндийн бодлогын зорилтыг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн төрийн бодлогын томоохон арга хэмжээ юм. Энэ оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрөөс үндэсний хэмжээнд эрт илрүүлэгт хамруулж эхэлсэн ба 09 дүгээр сарын эхний байдлаар 320 мянган хүн хамрагдсан байна. Урьдчилсан тооцооллоор нийт хамрагсадын 65.2 хувь нь хоол боловсруулах, 8.8 хувь нь дотоод шүүрэл бодисын солилцооны, 5.8 хувь нь зүрх судасны, 5.8 хувь нь шээс бэлгийн, 4.3 хувь нь амьсгалын тогтолцооны өвчлөл, 0.7 хувьд нь хавдрын өвчлөлийн тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Эрт илрүүлгийн мэдээний сан цаашид улам өргөжих ба мэдээний сангийн мэдээлэл (их өгөгдөл)-д нэмэлт боловсруулалт болон нарийвчилсан дүн шинжилгээг хийх шаардлага байна.

Монгол Улсын хэмжээнд 2023 оны 03-р сарын байдлаар 18-аас дээш насны нийт 224,226 хүн урьдчилан сэргийлэх эрт илрүүлгийн үзлэгт хамрагдсан байна. Эдгээр урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн 66.2% нь Улаанбаатар хотод, 33.8% нь хөдөө орон нутагт хийгдсэн байна. Хөдөө орон нутгаас Завхан, Өвөрхангай, Дархан-Уул аймаг эрт илрүүлгийн үзлэгээрээ хамгийн өндөр байна. Хугацаагаар нь авч үзвэл нийт үзлэгийн 65.8% нь 2022 онд, үлдсэн 34.2%-ийг 2023 онд хийгдсэн үзлэг байна.

Төрийн байгууллагуудын мэдээлэл, лавлах үйлчилгээний 1800-xxxx төрлийн тусгай дугаарын ашиглалтын өнөөгийн нөхцөл байдал, үйлчилгээний чанар, хүртээмж, үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжид үнэлгээ хийж, тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлох, цаашид төрийн үйлчилгээний үр нөлөө, хүртээмжийг сайжруулахад чиглэсэн санал, зөвлөмж боловсруулах зорилгоор энэ судалгааг хийсэн.

Мэргэжлийн хяналтын тогтолцооны өнөөгийн нөхцөл байдал, чиг хандлага, цаашид сайжруулах санал, байр суурь, мэргэжлийн хяналтын чиг үүргийг салбарт нь шилжүүлснээр бий болсон үр дагавар/үр нөлөө, мэргэжлийн хяналтын нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлснээр гарах үр дүн, салбарын хяналтын хэлбэрээр ажиллуулах, тулгамдсан асуудал болон цаашид хэрэгжүүлэх боломжит хувилбарыг судлах, бүтэц, зохион байгуулалтын тогтолцоог боловсронгуй болгох дүгнэлт, санал боловсруулах зорилгоор энэхүү тандалт судалгааг хийв

Шуудангийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээний судалгаа

Нийслэлийн хүн амыг жилийн дөрвөн улиралд шинэ ургацын хүнсний ногоогоор хангах, өрхийн орлогоо нэмэгдүүлэх, зарим иргэдийг ажлын байраар хангах зорилго бүхий аж ахуйн нэгж, иргэд зөвхөн ил талбай, зуны нийлэг хальсан хүлэмжид тариалаад зогсохгүй дөрвөн улирлын хүлэмж, хөрсгүй тариалангийн технологийг нэвтрүүлэн хураан авах ургацын нэр төрөл, хэмжээ, чанарыг сайжруулахын төлөө ажиллаж байна. Байгаль цаг уурын нөхцөл, таримал ургамалд хөнөөл учруулдаг ургамлын өвчин, хортон шавж, хачиг, хог ургамал, зарим мэрэгч амьтны биологийн онцлог, таримал ургамлын төлөв байдлаас улбаалан эдгээр хөнөөлт организмын тархалт, хор хөнөөл нэмэгдэх хандлагатай байна. Иймээс хөнөөлт организмын тархалт, хөнөөлийн тандан судалгааг зайлшгүй хийх шаардлага үүссэн энэ цаг үед Монгол улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй Тариалангийн үйлдвэрлэлд дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, ухаалаг технологид суурилсан газар тариаланг хөгжүүлэх, хөрсний үржил шимийг хамгаалж, сайжруулах зорилгоор "Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян"-ны хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөнд Ургамлын хөнөөлт организмын тархалтыг тогтоох, тандах, хамгаалах судалгааг орчин үеийн дэвшилтэт технологи (хиймэл дагуул, дрон, мэдрэгч төхөөрөмж) ашиглан хийхийг тусгасны дагуу нийслэлийн ХХААГазраас зохион байгуулж гүйцэтгэсэн нь төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх, тариалан эрхлэгчдэд үр өгөөж өгөх чухал ажил болж байна.

Жилээс жилд хамгаалагдсан хөрсний болон ил талбайн хүнсний ногооны нэр төрөл, тариалалтын хэмжээ, нэгж талбайгаас хураан авах ургацын хэмжээ нэмэгдэж хүн амын хүнсний хэрэгцээнд нийлүүлж байна. Тариалан эрхлэгч иргэн, аж ахуй нэгжийн үйлдвэрлэлд сөрөг нөлөө үзүүлж буй ургамлын өвчин, хортон шавж, хачиг, хог ургамал, мэрэгч амьтдын уршгаар хураан авах ургацын хэмжээ, чанар тодорхой хэмжээнд буурдаг. Ургамлыг өвчин, хөнөөлт шавж, хачиг, хог ургамал, мэрэгч амьтнаас хамгаалах, газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг эрчимжүүлж, ургац нэмэгдүүлэх, хураан авах бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулж, хорогдлыг багасгах технологийн үндсэн хэсэг нь Ургамал хамгааллын арга хэмжээ юм. Тухайн жилийн уур амьсгалын нөхцөл, тариалангийн технологи, хөнөөлт организмын төлөв байдлаас улбаалан ургамал хамгааллын арга хэмжээг төлөвлөх, ургамал хамгааллын цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд тариаланчдын мэдлэгийг дээшлүүлэх шаардлага байна. Монгол улсын засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа Тариалангийн үйлдвэрлэлд дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, ухаалаг технологид суурилсан газар тариаланг хөгжүүлэх, хөрсний үржил шимийг хамгаалж, сайжруулах зорилгоор "Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян"-ны хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөнд тусгагдсан Ургамлын хөнөөлт организмтай тэмцэх арга, технологийг нэвтрүүлэх ажлын хүрээнд энэхүү зөвлөмжийг боловсруулж тэмцэх арга хэмжээг цаг алдалгүй авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байгааг зөвлөж байна.

Салбарын мэргэшсэн мэргэжилтнүүдийг практик мэдлэг мэдээллийг оюутнуудад заах боломжийг бүрдүүлж цагийн багш хөтөлбөр боловсруулах, судалгаа хийх

Инновац, өндөр технологи, гарааны бизнесийг дэмжих хөрөнгө оруулалтын санг байгуулах судалгаа хийх, экосистемийн замын зураглал боловсруулах

Монголын гарааны бизнесийн санхүүжилтийн хүртээмж судалгаа

Хиймэл оюун ухааны засаглалыг бий болгох судалгаа боловсруулах, төр хувийн хэвшилд шат дараалалтай нэвтрүүлэхэд замын зураглал боловсруулах

Электроникс, автоматжуулалтын салбарын бодлогын судалгаа хийх, стратеги боловсруулах

Тоон гарын үсгийн хэрэглээний судалгаа хийж, зөвлөмж боловсруулах