Монгол Улсын Засгийн Газар, Эрүүл Мэндийн Яамнаас эх, хүүхдийн эрүүл мэндэд чиглэсэн олон талт арга хэмжээ авч, хэрэгжүүлсний үрээр эх, хүүхдийн эндэгдэл буурсан. Эрүүл мэндийн сайдын 2021 оны А/760 тоот тушаалаар ”Эх, хүүхэд, нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд” арга хэмжээний төлөвлөгөө баталсан. Уг арга хэмжээний хэрэгжилтийн явцад (2021-2024 онд) эх, хүүхэд, нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн эрх зүйн орчинг сайжруулах, нийгэм, эдийн засгийн таатай орчинг бүрдүүлэн хөтөлбөрийг бүрдүүлэх үйл ажиллагааны санхүүгийн тогтвортой байдлыг бэхжүүлэх, судалгаа хийж, нотолгоонд суурилсан тусламж үзүүлэх, эрсдлийг бууруулах замаар эрүүл мэндийн хүртээмжтэй, чанартай тусламж үйлчилгээг бүх нийтэд тэгш хүргэснээр эх, хүүхдийн эндэгдлийг тогтвортой бууруулах юм

Хүүхдийн эндэгдлийн үзүүлэлт нь улс орны нийгмийн хөгжлийн үзүүлэлт болохын зэрэгцээ нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарын тодорхой үзүүлэлт болдог. Хүүхдийн эндэгдэлд нөлөөлөх хүчин зүйлүүд, эрсдэл, эхийн жирэмсэн үеийн хяналт эрүүл мэндийн байдал, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний хожимдол, нийгэм эдийн засгийн хүчин зүйл зэрэг асуудлыг судлан үзэж шалтгааныг тодорхойлсноор хүүхдийн эрүүл мэндийн байдлыг сайжруулах, эндэгдлийг бууруулахад чиглэсэн арга зам интервенцүүдийг боловсруулан хэрэгжүүлэх нөхцөл бүрдэнэ.

2022 оны ЕТГ-ын төлөвлөгөөнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор “Эрүүл оюутан” Үндэсний хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр тусгасан бөгөөд ялангуяа эрүүл зан үйл, амьдралын зөв хэвшилтэй залуу үеийг бий болгон төлөвшүүлэх чиглэлээр хэд хэдэн зорилтыг дэвшүүлсэн байна. Манай улсын хувьд халдварт бус өвчний тархалтын болон эмнэл зүйн судалгаанууд хийгдсэн хэдий ч оюутан залуусын эрүүл мэндийн түвшинг тогтоох суурь судалгаа хийгдээгүй байсан.

Бага насны хүүхдэд зориулсан хүнсний бүтээгдэхүүний чихрийн агууламж, шошгололтын шаардлага болон олон улсын байгууллагын стандарт, зөвлөмжийг судалсан. Монгол Улс, Европын холбоо, Австрали–Шинэ Зеланд, АНУ, БНСУ, Канадын зохицуулалтыг харьцуулж, бүтээгдэхүүний орц, найрлага, шим тэжээл болон чихрийн хэмжээг хэрэглэгчид мэдээлэх шаардлагыг авч үзсэн.

Хуулийн төсөлд хууль зүйн дүгнэлт гаргах, Үндсэн хууль, бусад хууль, олон улсын гэрээ болон хүний эрхийн шаардлагад нийцсэн эсэхийг шалгах туршлагыг судалсан. Австралийн хяналтын зарчим, Казахстаны эрх зүйн шинжилгээний зөвлөмж, Германы хяналтын асуулт, Угандагийн хүний эрхийн нийцлийг шалгах хуудсыг харьцуулан танилцуулсан.

Эрүүл мэндийн санхүүжилтийн загваруудын онцлог, давуу болон сул тал, санхүүжилтийн эх үүсвэр, арга механизмыг судалсан. Монгол Улс болон гадаадын орнуудын туршлагыг харьцуулж, эмч, эрүүл мэндийн ажилтнуудын цалин хөлс, урамшууллын тогтолцоо, шинэчлэл, эрх зүйн орчин болон олон улсын байгууллагуудын зөвлөмжийг танилцуулсан.

Ковид-19-ийн вакцины үйлдвэрлэл, үнэлгээ, хэрэглээнд нэвтрүүлэх зөвшөөрөл, үр нөлөө, гаж нөлөөний талаарх тухайн үеийн мэдээллийг тоймлосон. Европын холбооны вакцины стратеги, худалдан авалт, Азийн орнуудын вакцинжуулалтын нөхцөл болон Монголын вакцины нийлүүлэлт, санхүүжилт, хамруулах зорилтот бүлэг, дарааллыг танилцуулсан.

Улс орнуудын Ковид-19-ийн вакциныг нэвтрүүлэх бэлэн байдлыг үнэлэх VIRAT, VRAF болон тэдгээрийн нэгдсэн хэрэгслийн зорилго, бүтэц, үзүүлэлтүүдийг танилцуулсан. Төлөвлөлт, төсөв, зохицуулалт, үйлчилгээ, сургалт, хяналт, хүйтэн хэлхээ, аюулгүй байдал, олон нийтийн мэдээлэл болон үндэсний вакцинжуулалтын төлөвлөгөөтэй уялдуулах асуудлыг авч үзсэн.

Ковид-19-ийн эсрэг вакцинуудын хөгжүүлэлт, эмнэлзүйн туршилтын үе шат, хэрэглээнд нэвтрүүлэх шаардлагын талаарх тухайн үеийн мэдээллийг танилцуулсан. AstraZeneca вакцины туршилтын үр дүн, тунгийн хувилбар, аюулгүй байдлын мэдээлэлтэй холбоотой асуудлыг авч үзэж, вакцины үнэ, хадгалалт, тээвэрлэлт, зохицуулалтын зөвшөөрлийн явцыг тоймлосон.

Ази Номхон далай, Европын есөн улс, бүс нутагт хөл хориог сулруулсан туршлага, сургамжийг харьцуулсан гадаадын судалгааны өгүүллийг орчуулан танилцуулсан. Халдварын тархалт, олон нийтийн оролцоо, нийгмийн эрүүл мэнд, эмнэлгийн тогтолцооны чадавх, хилийн хяналтыг авч үзсэн бөгөөд Хятадын халдварыг хянасан туршлагын нэмэлт материалыг багтаасан.

Монгол болон гадаадын орнуудын халдварын тархалт, оношилгоо, эмчилгээ, эмнэлгийн хүчин чадал, хариу арга хэмжээний тухайн үеийн нөхцөлийг тоймлосон. Оношлуурын хүртээмж, гадаадын зээл, тусламж, вакцины туршилт, худалдан авалтын боломж, COVAX механизм болон эмчилгээ, вакцины зохицуулалт, мэдээллийн нууцлалын талаарх олон улсын зөвлөмжийг танилцуулсан.

Ковид-19 цар тахлын үед Монгол болон бусад улс оронд хэрэгжүүлсэн нийгмийн эрүүл мэнд, хязгаарлалт, эдийн засгийг дэмжих бодлогыг 2020 оны мэдээлэлд тулгуурлан тоймлосон. Дэлхийн болон Монголын эдийн засгийн нөхцөл, төсөв, мөнгө, татвар, нийгмийн хамгааллын арга хэмжээг авч үзэж, цаашид хэрэгжүүлэх арга хэмжээний саналыг тусгасан.

АНУ, БНСУ, БНХАУ, ХБНГУ, Иран, Испани, Итали, ОХУ, Франц, Японы коронавирусийн тархалтын нөхцөл байдал, хариу арга хэмжээг нэгтгэсэн. Хил, хөдөлгөөний хязгаарлалт, онц байдал, эрүүл мэндийн тусламж болон халдварын тархалтыг хязгаарлах арга хэмжээг авч үзсэн. Холбогдох хууль, шийдвэр, төсвийн санхүүжилт, иргэд болон бизнесийг дэмжих арга хэмжээний мэдээллийг танилцуулсан.

Их Британи, АНУ, ОХУ-ын компанийн улсын бүртгэлийн тогтолцоо, бүртгүүлэх шаардлага, бүрдүүлэх материал, хувьцаа эзэмшигчдийн бүртгэлийг судалсан. Бүртгэл хариуцсан байгууллага, цахим бүртгэл болон компанийн мэдээлэл авах боломжийг танилцуулсан. Хувьцаа барьцаалах, хувьцаагаар гэрчлэгдсэн өмчлөх эрхийг шилжүүлэх, баталгаажуулах зохицуулалт, холбогдох эрсдэлийг авч үзсэн.

Монгол Улсын жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн салбар дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоо, эдийн засгийн чадавхыг нэмэгдүүлэх асуудлыг бодлогын тойм судалгааны хэлбэрээр авч үзсэн. Эмэгтэй бизнес эрхлэгчид, ялангуяа шинээр бизнес эхлүүлэх хүсэлтэй эмэгтэйчүүдэд тулгарч буй санхүүжилт, эрх зүйн орчин, төрийн дэмжлэгийн хүртээмжтэй холбоотой бэрхшээлийг шинжилсэн. Мөн хүйсээр ангилсан статистик мэдээллийн хэрэгцээ, жендерийн мэдрэмжтэй бодлого, дэмжлэгийн механизмыг авч үзэж, холбогдох байгууллагуудад зориулсан санал, зөвлөмж боловсруулсан

Сүүлийн 20 жилийн хугацаанд монгол хүний амьдралын хэв маяг өөрчлөгдөн хүн амын нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөн нэмэгдэж байна. Үүний зэрэгцээ хоол хүнсний нэр төрөл, бүтэц өөрчлөгдөж байгаатай холбоотой бодисын солилцооны эмгэг нэмэгдэх хандлагатай болсон. Олон хүчин зүйлийн нөлөөгөөр бөөр шээсний замд чулуу үүсдэг байна. Мөн 2008-2009 онд УАТ-д хэвтэн эмчлүүлэгчдийн 21% бөөр шээсний замын чулуу оноштой эмчилгээ хийлгэж байсан бол 2019 оны байдлаар 41% болсон байна. Насны бүтцээр нь үзэхэд 90% нь хөдөлмөрийн идэвхтэй насны хүмүүс байжээ. 2011 онд хийсэн судалгаагаар эмэгтэйчүүд бөөр, шээсний замын чулуугаар давамгай өвчилж байсан. Арван жилийн өмнө бүс нутгаар нь судалж үзэхэд 58,1% Улаанбаатар хот, 25,6% Сэлэнгэ, Хэнтий, Дорнод, Булган, Дархан-Уул зэрэг хүн амын төвлөрөлтэй орон нутагт илүү тохиолдож байна. Бөөр шээсний замд чулуутай гэж оношлогдсон хүмүүсийн 85% нь мэс засал эмчилгээ хийлгэдэг бөгөөд дурангийн хагалгааны эзлэх хувь 2012 онд 78%, 2017 онд 88%, 2020 онд 96% болж өссөн байна