Нийслэлийн хүн амыг жилийн дөрвөн улиралд шинэ ургацын хүнсний ногоогоор хангах, өрхийн орлогоо нэмэгдүүлэх, зарим иргэдийг ажлын байраар хангах зорилго бүхий аж ахуйн нэгж, иргэд зөвхөн ил талбай, зуны нийлэг хальсан хүлэмжид тариалаад зогсохгүй дөрвөн улирлын хүлэмж, хөрсгүй тариалангийн технологийг нэвтрүүлэн хураан авах ургацын нэр төрөл, хэмжээ, чанарыг сайжруулахын төлөө ажиллаж байна. Байгаль цаг уурын нөхцөл, таримал ургамалд хөнөөл учруулдаг ургамлын өвчин, хортон шавж, хачиг, хог ургамал, зарим мэрэгч амьтны биологийн онцлог, таримал ургамлын төлөв байдлаас улбаалан эдгээр хөнөөлт организмын тархалт, хор хөнөөл нэмэгдэх хандлагатай байна. Иймээс хөнөөлт организмын тархалт, хөнөөлийн тандан судалгааг зайлшгүй хийх шаардлага үүссэн энэ цаг үед Монгол улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй Тариалангийн үйлдвэрлэлд дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, ухаалаг технологид суурилсан газар тариаланг хөгжүүлэх, хөрсний үржил шимийг хамгаалж, сайжруулах зорилгоор "Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян"-ны хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөнд Ургамлын хөнөөлт организмын тархалтыг тогтоох, тандах, хамгаалах судалгааг орчин үеийн дэвшилтэт технологи (хиймэл дагуул, дрон, мэдрэгч төхөөрөмж) ашиглан хийхийг тусгасны дагуу нийслэлийн ХХААГазраас зохион байгуулж гүйцэтгэсэн нь төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх, тариалан эрхлэгчдэд үр өгөөж өгөх чухал ажил болж байна.

Жилээс жилд хамгаалагдсан хөрсний болон ил талбайн хүнсний ногооны нэр төрөл, тариалалтын хэмжээ, нэгж талбайгаас хураан авах ургацын хэмжээ нэмэгдэж хүн амын хүнсний хэрэгцээнд нийлүүлж байна. Тариалан эрхлэгч иргэн, аж ахуй нэгжийн үйлдвэрлэлд сөрөг нөлөө үзүүлж буй ургамлын өвчин, хортон шавж, хачиг, хог ургамал, мэрэгч амьтдын уршгаар хураан авах ургацын хэмжээ, чанар тодорхой хэмжээнд буурдаг. Ургамлыг өвчин, хөнөөлт шавж, хачиг, хог ургамал, мэрэгч амьтнаас хамгаалах, газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг эрчимжүүлж, ургац нэмэгдүүлэх, хураан авах бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулж, хорогдлыг багасгах технологийн үндсэн хэсэг нь Ургамал хамгааллын арга хэмжээ юм. Тухайн жилийн уур амьсгалын нөхцөл, тариалангийн технологи, хөнөөлт организмын төлөв байдлаас улбаалан ургамал хамгааллын арга хэмжээг төлөвлөх, ургамал хамгааллын цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд тариаланчдын мэдлэгийг дээшлүүлэх шаардлага байна. Монгол улсын засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа Тариалангийн үйлдвэрлэлд дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, ухаалаг технологид суурилсан газар тариаланг хөгжүүлэх, хөрсний үржил шимийг хамгаалж, сайжруулах зорилгоор "Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян"-ны хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөнд тусгагдсан Ургамлын хөнөөлт организмтай тэмцэх арга, технологийг нэвтрүүлэх ажлын хүрээнд энэхүү зөвлөмжийг боловсруулж тэмцэх арга хэмжээг цаг алдалгүй авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байгааг зөвлөж байна.

Хүүхэд, сурагчдын байгалийн ухаанд чиглэсэн сонирхол, тэдний сурах чадварт цахим хэрэглэгдэхүүн хэрхэн нөлөөлж байгааг үнэлж, улмаар цахим хэрэглэгдэхүүнийг ашиглах замаар шинжлэх ухааны боловсролыг сайжруулахад чиглэсэн арга замыг санал болгоно.

СӨРӨГ НӨЛӨӨЛЛИЙГ БУУРУУЛАХ ЧИГЛЭЛЭЭР ШИНЭ ТЕХНОЛОГИ СУДЛАХ, ИННОВАЦИЙН ТУРШИЛТ СУДАЛГАА

• Гачууртад байрлах “Минж үржүүлгийн төв”-өөс байгальд суллан тавьсан минжний ум мөрийг тандах, шинэ бүл үүсгэн орогносон эсэх, орон зайн тархцыг илрүүлэх тэдгээрийн амьдрах орчны сонголтод нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг үнэлэхэд тус хээрийн судалгааны зорилго оршино.

• Гачууртад байрлах “Минж үржүүлгийн төв”-өөс байгальд суллан тавьсан минжний өвлийн суурьшил, орон зайн тархцыг илрүүлэх тэдгээрийн амьдрах орчны сонголтод нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг үнэлэхэд тус хээрийн судалгааны зорилго оршино.

Буйр нуурын мөнгөлөг хэлтэг загасны хорогдлын шалтгааныг тодруулах судалгааны ажил

Ойн хөнөөлт шавж, өвчтэй тэмцэх, устгалын ажил /Баян-Уул, Баяндун, Дашбалбар/ хийх ажлын гүйцэтгэлийн тайлан

Аймгийн хэмжээнд тодорхой газруудад агнуурын зарим хөхтөн амьтад (аргаль хонь, янгир ямаа, халиун буга, зэрлэг гахай) байршил нутагтаа тоо толгой өсөж, тогтворжих хандлагатай байгаа нь сайшаалтай боловч нийт нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд нүүрлэж буй байгаль цаг уур, хүний шууд болон дам хүчин зүйлийн улмаас бүс нутгийн хөхтөн амьтны хэвийн тогтвортой байршил алдагдах, тоо толгой нь цөөрөх, тархац нутгийн зарим хэсэгт ховордон байхгүй болох зэргээр хөхтөн амьтдын элдэв хэлбэрт нөлөөлөх үйл ажиллагаа өдрөөс өдөрт эрчимжиж байна. Иймээс тус аймгийн агнуурын ач холбогдолтой амьтдын өнөөгийн тоо толгой, тархац байршил, нүүдэл шилжилтийн талаар судлаж, шинэ мэдээгээр баяжуулан цаашдын хамгааллын менежментэд ашиглах, ан агнуурын хуулинд заасны дагуу зарим хөхтөн амьтдын бодит нөөцөд тулгуурласан ашиглалтыг бий болгох зайлшгүй шаардлага бий болсон нь тус аймгийн агнуур зохион байгуулалтыг хийх гол үндэслэл болж байна.

Хяргас нуурын загасны популяцийн төлөв байдал, нас, хүйс, идэш тэжээлийн амьтдын харьцааг тогтоож загасны нөөцийн тэнцвэрт харьцааг алдагдуулахгүйгээр агнуурын нөөцийг тогтоон Тусгай хамгаалалттай газрын хуулийн дагуу нөхөн сэргээх чадавхийг тооцоолон бодсоны үндсэн дээр сүргийн бүтцийг алдагдуулалгүйгээр загас барих цэгийг тогтоох суурь судалгааны материалыг бүрдүүлэх, мөн түүнчлэн хамгаалалтын захиргаадын мэргэжилтэн, сумын байгаль хамгаалагч нарт зориулан өөрийн хариуцсан нутаг дэвсгэрийн нуурт агнуур явуулах газрын байршил, тэдгээрийн онцлогийг ажиглах, усан орчны экологийн талаар онолын суурь мэдлэг олгох, мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлэх, боловсруулах арга зүйн анхан шатны ажлыг зохион байгуулж улмаар байгаль хамгаалагчид, эрдэм шинжилгээний байгууллагын уялдаа холбоог бэхжүүлэх, тэдэнд мэдлэг чадвар, дадлага эзэмшүүлэхэд судалгааны ажлын зорилго оршино.

Хяргас нуур-Завхан голын сав газрын УННМТ-ний суурь судалгаа

Улагчны хар нуурын загасны нөөц тогтоох

Уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл, бусад хүчин зүйлээс хамаарч зэрлэг амьтад болон тэдний амьдрах орчны өөрчлөлттэй холбоотойгоор Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын Сангийн далай нуурт 2018 онд усны шувууд олноор үхсэн. Сүүлийн жилүүдийн байгаль, цаг уурын дулаарал, Эрчим хүчний эх үүсвэр гаргах усан цахилгаан станц барих үйл явц, байгалийн баялагийг зүй бусаар ашиглах зэрэг сөрөг үйл ажилллагаа нь Говь-Алтай аймгийн Сангийн далай, Эрээн нууруудад ихээхэн нөлөөлж усны зохистой биологийн горим алдагдаж, нуурын амьтан, ургамал ихээр нирвэгдээд байна. Цаашид учирч болзошгүй эрсдэлээс хамгаалах, байгаль хамгаалалын зөв бодлого төлөвлөлтийг хийж, үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх үүднээс Сангийн далай, Эрээн нууруудын гидрохими, гидробиологийн судалгааны ажлыг судалгааны ажлыг Ховд их сургууль, Шинжлэх ухааны академийн Биологийн хүрээлэнгийн судлаачдын баг хийж гүйцэтгэлээ.

-

-

--